مسدودسازی IPv6 در ایران؛ کیفیت شبکه هر روز بدتر از دیروز!
ماهها قطعی اینترنت و اختلالات گسترده در ایران، فراتر از فیلترینگ وبسایتها و شبکههای اجتماعی، لایههای عمیقتر و فنی شبکه را نشانه رفته است. گزارشها و دادههای فنی نشان میدهند که جمهوری اسلامی استفاده از IPv6 در شبکه کشور را تقریباً به طور کامل مسدود کرده است. پروتکلی که قرار بود با ارائه نسل جدید آدرسدهی، بار سنگین را از روی زیرساخت IPv4 بردارد، حالا عمداً از دسترس کاربران خارج شده؛ عقبگردی که نتیجه مستقیم آن برای کاربران عادی، کندی شدید، قطعیهای مکرر و کاهش شدید پایداری اتصال است.
ماهها قطعی اینترنت و اختلالات گسترده در ایران، فراتر از فیلترینگ وبسایتها و شبکههای اجتماعی، لایههای عمیقتر و فنی شبکه را نشانه رفته است. گزارشها و دادههای فنی نشان میدهند که جمهوری اسلامی استفاده از IPv6 در شبکه کشور را تقریباً به طور کامل مسدود کرده است. پروتکلی که قرار بود با ارائه نسل جدید آدرسدهی، بار سنگین را از روی زیرساخت IPv4 بردارد، حالا عمداً از دسترس کاربران خارج شده؛ عقبگردی که نتیجه مستقیم آن برای کاربران عادی، کندی شدید، قطعیهای مکرر و کاهش شدید پایداری اتصال است.
اما چرا حذف IPv6 یک فاجعه زیرساختی است؟ در دنیای دیجیتال، هر دستگاه برای اتصال به شبکه به یک آدرس (مانند پلاک خانه) نیاز دارد. پروتکل قدیمی IPv4 از فضای آدرسدهی ۳۲ بیتی استفاده میکند و در مجموع حدود ۴.۳ میلیارد آدرس منحصربهفرد در اختیار دارد؛ ظرفیتی که سالهاست با رشد تعداد کاربران و دستگاههای متصل به اینترنت کافی نیست. در مقابل، IPv6 با فضای آدرسدهی ۱۲۸ بیتی طراحی شده و بیش از ۳۴۰ آندسیلیون آدرس منحصربهفرد فراهم میکند؛ یعنی این تعداد آنقدر بزرگ است که میتواند نیاز دستگاههای امروزی و نسلهای آینده را برای مدت بسیار طولانی پوشش دهد. علاوه بر این، IPv6 با ساختاری کارآمدتر، فرآیند مسیریابی را سادهتر کرده و امکانات بهتری برای مقیاسپذیری و امنیت شبکه فراهم میکند.
وقتی IPv6 در شبکه فعال باشد، اپراتورها مجبور نیستند ترافیک کاربران را پشت دیوارهای پردازشی سنگین یعنی سامانههای ترجمه آدرس (NAT و CGNAT) پنهان کنند. اما با حذف فعالانه این پروتکل توسط نهادهای ناظر، تمام بار ترافیک کشور دوباره به دوش IPv4 افتاده است. این یعنی میلیونها کاربر ناچارند از تعداد محدودی آدرس عمومی مشترک استفاده کنند؛ وضعیتی بحرانی که فشار پردازشی عظیمی به تجهیزات فرسوده شبکه وارد کرده و به افزایش پینگ (تاخیر)، افت شدید کیفیت و ناپایداری اتصال دامن میزند.
این سقوط، فراتر از یک نقص فنی، نتیجه مستقیم سیاستگذاریهای امنیتی حکومت بر اینترنت است. هرچند سهم حدود ۱۰ درصدی IPv6 در ایران برابر میانگینهای جهانی رقم بزرگی محسوب نمیشد و نفوذ این پروتکل از ابتدا هم محدود بود، اما مسدودسازی تعمدی و رساندن همین سهم اندک به ۰.۱ درصد، نشاندهنده یک اقدام سیستماتیک است.
در حالی که در سراسر جهان توسعه IPv6 شاخص اصلی نوسازی زیرساختهاست، درایران روندی کاملاً معکوس طی میشود. حتی اکنون که پس از ماهها خاموشی، دسترسی بینالمللی تا حدی بازگشته، خروج کامل این فناوری کلیدی از چرخه مصرف نشان میدهد که ساختار شبکه به عمد دستکاری شده است؛ اقدامی که فاصله فناوری کشور با استانداردهای جهانی را عمیقتر از همیشه میکند.
برای کاربران ایرانی، حذف IPv6 میتواند بخش قابل توجهی از مزایای فناوریهای جدید اینترنتی را از دسترس خارج کرده و بر کیفیت ارتباطات تأثیر منفی بگذارد. سرویسهای ابری، شبکههای توزیع محتوا، بازیهای آنلاین، تماسهای تصویری و از همه مهمتر، بسیاری از پروتکلهای پیشرفته ابزارهای عبور از فیلترینگ، برای یافتن مسیرهای ارتباطی امن و کارآمد به شدت به IPv6 وابستهاند. با حذف این مسیرها، کاربران به کانالهایی شلوغتر، رصدپذیرتر و محدودتر رانده میشوند تا کنترل و #سرکوب_دیجیتال برای حکومت آسانتر شود.